HET LINOTYPE TECHNIEKERS-ARCHIEF
THE LINOTYPE TECHNICIANS ARCHIVE

Linotypes en Intertypes

In de wereld van letters en typografie herinneren de meeste mensen zich de uitvinding van de loden letters door Gutenberg en de uitvinding van de computer. Maar tussen deze twee uitvindingen bevindt zich een periode van 100 jaar met andere fascinerende technologieën, zoals de Linotype en Intertype machines.

Weinigen herinneren zich deze technologieën, laat staan hoe deze te bedienen. Veel informatie over de Linotypes en Intertypes dreigt verloren te gaan. Dit archief wil zoveel mogelijk van deze kennis voor toekomstige generaties te bewaren, om de weinige machines die nog over zijn te kunnen behouden én open te stellen voor het brede publiek.


Linotypes and Intertypes

In the world of type and typography, most people remember the invention of moveable type by Gutenberg and the invention of the computer. But in-between those inventions, there was a period of around 100 years with other fascinating technologies, such as the Linotype and Intertype machines.

Few people remember these technologies, let alone are able to operate them. Much information about the Linotype and Intertype is threatened by getting lost. This archive aims to preserve as much technology as possible for future generations.

Regelmatig onderhoud - Regular maintenance


De letterzetter was vaak ook in staat om het meest essentiele en regelmatige onderhoud van de machine te verzorgen. Daarnaast kwamen er regelmatig de techniekers voor de grotere problemen op te lossen. De volgende items tonen veel van het onderhoud dat bij deze soort machines komt kijken.

The operator often also attended the most essential and regular maintenance of the machine. Besides that, technicians often came to solve larger problems. The following items illustrate much of the maintenance that belongs to this type of machines.

Extra interlinie - Extra line spacing


Het is mogelijk om de interlinie te vergroten. Behoud de korpsgrootte, bijvoorbeeld 12 pt, en verander het kapmes niet. Zet enkel een andere gietmond op met een kleinere korpsgrootte, bijvoorbeeld 8 pt. Wanneer er zo regels gegoten worden, dan steken de letters uit. In een tweede fase kan er dan een lege tekstregel gegoten worden, bijvoorbeeld ook 8pt. Wanneer de lege tekstregels onder de eerdere tekstregels gestoken worden, dan bekomt men in dit voorbeeld dus een regelhoogte van 16pt, en dus een interlinie van 4pt.

Ongevulde tekstregels - Unfilled lines of text


Volgende foto's tonen wat er gebeurt als het lood te warm is op het moment het de gietmond verlaat en in de gietvormen gespoten wordt: het lood koelt niet tijdig af en loopt deels terug weg uit de gietmond. Het resultaat is een niet volledig gevulde tekstregel.
Als het fenomeen beperkt is leidt dit niet noodzakelijk tot problemen, maar als er teveel lood terugloopt, dan wordt de tekstregel minder sterk en kan ze mogelijks ingedrukt worden op de drukpersen, wat zal leiden tot een minder goede afdruk.

The following photos show what happens when the lead is too hot during the moment when it leaves the pouring mouth and is injected in the molds: the lead will not cool down fast enough and rinses back out of the mold. The result is a not completely filled line of text.
If the phenomenon is limited, it does not necessarily leads to problems, but when too much lead is rinsing back, the line of text can become less solid and could be compressed in the printing press, which results in a less decent print.

Loodspuiten - Lead squirts


Spuiten gebeurt meestal wanneer de matrijzen en wigspaties (variabele spaties) niet de volledige breedte van een tekstregel opvullen. Dat kan gebeuren doordat de machine niet goed afgesteld is, maar ook doordat de regel niet over zijn volledige lengte vol gezet is. Om loodspuiten te vermijden dient de zetter elke tekstregel na te zien op fouten.
Op de volgende foto's is een opening in de loden regel te zien. Het is dit deel dat niet opgevuld was met matrijzen, en waardoor het lood vrij door naar voren in de machine kon lopen.

Squirts occur mostly when a line of type is nog completely filled with the matrices and wedge spaces (variable spaces). This can occur when the machine is not adjusted properly, but also when a line of type is not completely filled over its full length. To avoid lead squirts, the type setter needs to review every line of type on errors.
On the next photo's, the line of type contains an opening. It is this part that was not completely filled with matrices, and through which the lead could run forward into the machine.

Dankwoord - Acknowledgements


Het Linotype techniekers-archief is opgebouwd door Maarten Renckens in samenwerking met Sus Pulmans, Stoffel Van den Bergh, en Patrick Goossens.
Tijdens het project ontvingen de leden van de Linotype-werkgroep Antwerpen een beurs voor het meester-leerling traject van de Vlaamse Overheid. Deze beurs had als doel om de kennis en vaardigheden als Linotype-technieker door te geven. Deze beurs zorgde er tevens voor dat dit archief sneller kon groeien.

The 'Linotype technicians' archive' is build by Maarten Renckens in collaboration with Sus Pulmans, Stoffel Van den Bergh, and Patrick Goossens.
During the project, the members of the Linotype-workgroup Antwerp received funding for the master-teacher's traject of the Flemish Government. This grant had the purpose to pass on the knowledge and skills of a Linotype technician. This funding also allowed the archive to grow faster.